آخرین بروزرسانی در ۵ تیر ۱۴۰۵ توسط Dr.Arman
تصور کنید در خیابان قدم میزنید و با هیجان به دنبال یک پیکاچوی کمیاب هستید، غافل از اینکه هر اسکن کوتاهی که از محیط اطرافتان تهیه میکنید، در حال آموزش دادن به هوش مصنوعی یک پهپاد جنگی در آن سوی دنیاست. در میان جدیدترین اخبار دنیای تکنولوژی، این گزارش یکی از آن مواردی است که مرز بین سرگرمی و ابزارهای نظامی را به شکلی باورنکردنی کمرنگ میکند. داستانی که نشان میدهد چگونه میلیاردها تصویر ثبت شده توسط گیمرها، حالا به قلب تپنده سیستمهای ناوبری پیشرفته تبدیل شده است.
چرا این موضوع همین حالا برای عاشقان هوش مصنوعی حیاتی است؟
شاید فکر کنید تب پوکمون گو سالهاست که فروکش کرده، اما میراث دیجیتالی که این بازی به جا گذاشته، تازه در حال نمایان شدن است. ما در دورانی زندگی میکنیم که دادهها، سوخت اصلی هوش مصنوعی هستند و نیانتیک (Niantic)، سازنده این بازی، به گنجینهای دست یافته که هیچ شرکت نقشهبرداری دیگری در اختیار ندارد: دیدگاههای چند زاویهای از دنیای واقعی در شرایط نوری و جوی مختلف. این فقط یک پیشرفت فنی نیست؛ این تغییری در پارادایم نحوه جمعآوری دادههای آموزشی برای مدلهای بزرگ هوش مصنوعی است.
اهمیت این موضوع در حال حاضر به این دلیل است که شرکت نیانتیک اسپیشیال (Niantic Spatial) در مه ۲۰۲۵ از بدنه اصلی جدا شد تا به طور اختصاصی روی مدلهای فضایی کار کند. این یعنی دادههایی که شما برای گرفتن یک پوکمون در سالهای گذشته آپلود کرده بودید، حالا بخشی از یک تجارت بزرگ و استراتژیک شده است که فراتر از دنیای بازیها حرکت میکند. اگر شما هم جزو کسانی هستید که به آینده هوش مصنوعی و کاربردهای آن در دنیای واقعی علاقه دارید، این تحول یک زنگ خطر و در عین حال یک شاهکار مهندسی به شمار میرود.
مدلهای بزرگ فضایی؛ وقتی زمین به کد تبدیل میشود
نیانتیک موفق شده است چیزی را بسازد که به آن «مدل بزرگ ژئوفضایی» (Large Geospatial Model) میگویند. این مدل برخلاف چتجیپیتی که روی متن آموزش دیده، بر پایه ۳۰ میلیارد تصویر ثبت شده توسط کاربران بنا شده است. این تصاویر عمدتاً از نقاط عمومی مانند مجسمهها، آبنماها و نمادهای شهری هستند. اما نکته طلایی اینجاست: این تصاویر فقط عکسهای تخت نیستند؛ آنها حاوی متادادههای ارزشمندی درباره موقعیت و زاویه دقیق گوشی کاربر در لحظه ثبت هستند.
این حجم عظیم از داده به هوش مصنوعی اجازه میدهد تا یک مدل سه بعدی از دنیای فیزیکی بسازد که میتواند محیط را «درک» کند. سخنگوی نیانتیک میگوید این مدلها کپی از عکسهای شما نیستند، بلکه سیستمهای هوشمندی هستند که یاد میگیرند فضاهای فیزیکی را شناسایی و تفسیر کنند. برای یک ربات یا پهپاد، این یعنی توانایی تشخیص اینکه دقیقاً کجای یک خیابان قرار دارد، آن هم فقط با نگاه کردن به محیط، بدون نیاز به هیچ ابزار دیگری.
از پیتزا تا پنتاگون؛ مسیر عجیب تکنولوژی نیانتیک
در ابتدا، همه چیز بسیار دوستانه به نظر میرسید. در مارس ۲۰۲۶، نیانتیک همکاری خود را با شرکت Coco Robotics اعلام کرد. هدف این بود که ناوگانی از رباتهای چهارچرخ تحویل کالا بتوانند در پیادهروهای شلوغ شهر مسیریابی کنند و پیتزاها را به موقع به مقصد برسانند. سیستم موقعیتیاب بصری (VPS) نیانتیک به این رباتها اجازه میداد حتی در جاهایی که سیگنال GPS ضعیف است، راه خود را پیدا کنند.
اما داستان به همینجا ختم نشد. کمی قبلتر، در دسامبر ۲۰۲۵، نیانتیک قراردادی را با شرکت ونتور (Vantor) امضا کرده بود. ونتور که قبلاً با نام ماکسار اینتلیجنس (Maxar Intelligence) شناخته میشد، یکی از پیمانکاران بزرگ دولت ایالات متحده است. آنها با آژانس ملی اطلاعات مکانی، شاخههای مختلف ارتش آمریکا و حتی وزارت امنیت داخلی قراردادهای میلیون دلاری دارند. حالا سیستم مسیریابی که با اسکنهای شما آموزش دیده، قرار است به پهپادهای پرنده و خودروهای زمینی در محیطهایی که GPS قطع یا مختل شده است، کمک کند.
سیستم موقعیتیاب بصری: راهکاری برای میدان جنگ
شاید بپرسید چرا ارتش به دادههای یک بازی موبایلی نیاز دارد؟ پاسخ در کلمهای به نام «جنگ الکترونیک» نهفته است. در میانه درگیریهای مدرن، مثل آنچه در اوکراین میبینیم، اختلال در سیگنالهای GPS یک تاکتیک رایج است. وقتی GPS کار نمیکند، پهپادها و رباتها عملاً کور میشوند. اما سیستم جدیدی که نیانتیک و ونتور روی آن کار میکنند، این مشکل را حل کرده است.
در کنفرانس اطلاعات مکانی دفاعی (DGI) در لندن، مدیران نیانتیک فاش کردند که ترکیب سیستم آنها با دادههای ونتور، خطای موقعیتیابی را تا ۷۰ درصد کاهش داده و دقت را در بسیاری از سناریوها به ۱.۵ متر رسانده است. این یعنی یک پهپاد میتواند بدون نیاز به ماهواره و فقط با مقایسه آنچه دوربینش میبیند با نقشههای سه بعدی ساخته شده از دادههای کاربران، با دقت مرگباری به هدف خود برسد.
معمای اخلاقی؛ آیا ما واقعاً رضایت داده بودیم؟
اینجاست که بحثهای اخلاقی داغ میشود. یرون وندنهوون، استاد اخلاق و فناوری در دانشگاه دلفت، معتقد است که بازیکنان به طور غیرمستقیم در برنامههای نظامی مشارکت کردهاند. او میگوید: «بدون آن حجم عظیم اسکنهای گیمرها، توسعه این سیستم هرگز به این سرعت پیش نمیرفت.» برای گیمری مثل فلوریس دیهینگ که سالهاست پوکمون گو بازی میکند، این خبر تکاندهنده است. او میگوید هرگز فکر نمیکرد بازی کردنش به سیستمهای نظامی کمک کند.
هیه کستلو، سردبیر وبسایت DroneXL، به نکته ظریفی اشاره میکند: «رضایتی که برای یک بازی گرفته میشود، رضایت برای یک برنامه تسلیحاتی نیست.» حتی اگر هدف نهایی سیستم (مثلاً دفاع در برابر متجاوز) قابل دفاع باشد، باز هم این سوال باقی میماند که آیا شرکتها شفافیت کافی داشتهاند؟ نیانتیک میگوید از سال ۲۰۱۹ در سیاستهای حفظ حریم خصوصی خود اعلام کرده که این اسکنها برای بهبود پلتفرم تکنولوژیشان استفاده میشود، اما چه کسی واقعاً آن متنهای طولانی حقوقی را میخواند؟
آنچه شما باید به عنوان یک کاربر هوشمند بدانید
حالا که متوجه شدید دادههای ساده شما چه پتانسیلی دارند، چه کاری میتوانید انجام دهید؟ اول از همه، باید بدانید که این اسکنها در بازی پوکمون گو یک ویژگی کاملاً اختیاری بودند. درس بزرگ این اتفاق برای همه ما این است که دادههای دیجیتال ما، عمری بسیار طولانیتر از خودِ اپلیکیشنها دارند. وقتی شرکتی مانند نیانتیک، بخش بازیهای خود را به هلدینگ دیگری (مانند Scopely) میفروشد، اما بخش دادههای فضایی را برای خود نگه میدارد، یعنی دادههای شما به یک دارایی تجاری مستقل تبدیل شدهاند.
برای محافظت از حریم خصوصی خود در دنیای هوش مصنوعی، همیشه بخشهای مربوط به «اشتراکگذاری داده با اشخاص ثالث» را در تنظیمات اپلیکیشنها چک کنید. اگر اپلیکیشنی از شما میخواهد از محیط اطرافتان فیلمبرداری یا اسکن تهیه کنید، یک لحظه تامل کنید و بپرسید: «این دادهها قرار است در اختیار چه کسی قرار بگیرد؟» آگاهی از سیاستهای حفظ حریم خصوصی، دیگر یک کار کسلکننده نیست؛ بلکه یک ضرورت برای زندگی در عصر هوش مصنوعی است.
نگاهی به آینده؛ فراتر از یک بازی ساده
داستان پوکمون گو و پهپادهای نظامی، درسی بزرگ برای آینده تکنولوژی است. ما در حال ساختن یک نسخه دیجیتالی و هوشمند از سیاره خود هستیم و هر کلیک یا هر اسکن ما، سنگی است که در بنای این دنیای جدید میگذاریم. هوش مصنوعی پتانسیلهای شگفتانگیزی برای بهبود زندگی ما دارد، از رساندن پیتزا توسط رباتها گرفته تا کمک به ناوبری در شرایط بحرانی. اما شفافیت در مورد نحوه استفاده از این قدرت، کلید حفظ اعتماد عمومی است.
در نهایت، این ما هستیم که باید به عنوان کاربران و علاقمندان به تکنولوژی، هوشیار بمانیم. دنیای هوش مصنوعی پر از شگفتی است، اما به یاد داشته باشید که در این دنیای جدید، هیچ دادهای واقعاً «بیضرر» نیست. دفعه بعد که در یک بازی موبایلی از شما خواسته شد محیط اطرافتان را اسکن کنید، به یاد پیکاچو و پهپادها بیفتید و آگاهانه تصمیم بگیرید. آیا شما آماده هستید که بخشی از نقشه بزرگ هوش مصنوعی برای آینده باشید؟
منبع:
https://arstechnica.com/ai/2026/06/pokemon-go-players-unwittingly-contributed-to-tech-with-military-drone-uses/
مطالب مرتبط